اصلاح بنیادین نظام آموزشی

 به گزارش خبرنامه دانشجویان ایران، مسئولین حراست دانشگاه هرمزگان برای مقابله با رواج بد حجابی در این دانشگاه، در اقدامی عجیب علاوه بر تذکر زبانی به دانشجویان بد حجاب، کارت دانشجویی افراد را گرفته و پشت شیشه اتاقک حراست ورودی دانشگاه نصب می کند تا دیگر دانشجویان این کارت ها را ببینند و درس عبرت بگیرند!

 چهار محیط است که این اثر را بر روی انسان دارد؛ محیط‌های خانوادگی، آموزشی، شغلی و رفاقتی.

محیط آموزشی

وقتی انسان در محیط آموزشی قرار می‌گیرد، در این محیط به تعلیم و تعلّم که همان «رابطه استاد و شاگردی» است، می‌پردازد. این محیط، بالاتر از محیط خانوادگی است. چون انسان چه بخواهد و چه نخواهد، روحش در ابعاد گوناگون در این محیط شکل می‌گیرد

• رابطه تعلیم و تربیت در معارف اسلامی
• دوشادوشی تعلیم و تزکیه در آیات قرآن
• تربیت نفوس، اوّلین مأموریت انبیا
• توجه به تربیت، پیش از تشکیل کلاس درس
  گفتیم بحثمان درباره «محیط آموزشی» است. محیط آموزشی یعنی چه؟ هر محیطی که در رابطه با مسأله تعلیم و تعلّم است، داخل در این بحث است. مثلاً وقتی می‌خواهید کلاس درس درست کنید، بحث تعلیم و تعلّم مطرح است؛ حالا چه می‌خواهد این کلاس برای یک نفر باشد، چه هزار نفر. تعلیم، در کنارش خواه‌ناخواه تزکیه هم مطرح می‌باشد. این یک مأموریت الهی است که در هر محیط درسی و تعلیمی، باید بحث تزکیه و تربیت باشد. شما نگاه کنید که سرآمد مأموریت انبیا در این آیات، مسأله تعلیم و تزکیه است. لذا می‌بینیم خداوند در بحث محیط آموزشی که برای انبیای خود ترسیم می‌کند، این دو مورد را در کنار هم مطرح می‌کند؛ یعنی تعلیم و تربیت. پس به هیچ وجه جداسازی این دو مقوله صحیح نیست.
• دوشادوشی تعلیم و تزکیه در روایات
  در یک روایت از علی (علیه السلام) آمده است که حضرت خطاب به شخصی فرمود: «يَا مُؤْمِنُ إِنَّ هَذَا الْعِلْمَ وَ الْأَدَبَ ثَمَنُ نَفْسِكَ»؛ ای مومنِ به خدا! آنچه به تو ارزش می‌دهد علم و ادب تو است. حضرت علم و ادب را کنار هم گذاشت و فرمود آنچه که به تو ارزش می‌دهد تنها «علم» نیست؛ بلکه در کنارش باید ادب و تربیت هم باشد.
• اخلاق نیکو را به آنها بیاموز!
• تربیت «خود»، مقدّم بر تربیت «دیگران»
• «علم و ادب» دوشادوش یکدیگر، در تمام محیط‌ها
• تفکیک‌ناپذیری محیط آموزشی از محیط تربیتی
  در این‌جا مسائل مختلفی مطرح می‌شود که یک بحث این است که آیا می‌شود بین تعلیم و تربیت جداسازی کرد یا نه؟ این مسأله بسیار مهمی است. در حالت عادی و به روش معمولی، یک استاد است و یک شاگرد؛ استاد به شاگرد رشته‌ای از علوم را می‌آموزد. آیا در اینجا می‌توان گفت که الآن استاد فقط دارد به او علم می‌آموزد و از نظر تربیتی، هیچ نقشی ندارد؟ می‌توانیم این را بگوییم یا نه؟ من این روش معمول و متداول را دارم می‌گویم. یک وقت نگویید من به روش معمول درس نمی‌خوانم و نوار گذاشته‌ام و از روی نوار درس می‌خوانم! اتفاقاً در آن‌جا هم تأثیرگذاری تربیتی هست. البته من فعلاً درباره همین موضوعات و شیوه‌هایی که مورد ابتلا است صحبت می‌کنم؛ ولی این را بدان که با اگر نوار هم علم می‌آموزی، آنجا هم تو داری از استاد روش گفتاری می‌گیری. خیال نکنی که با نوار از استاد تأثیر نمی‌پذیری! تعلیم و تربیت را به هیچ وجه نمی‌توان از یکدیگر جدا کرد. از جداسازی خبری نیست. با این توضیحات آیا می‌توانیم این‌ها را از هم جدا کنیم؟ شما در هیچ محیط آموزشی، نمی‌توانید محیط تربیتی را جدا کنید و بگویید تعلیم هست ولی تربیت نیست.
  • هیکل استاد روی شاگرد اثر دارد!
    «تنفّر» مانع اثرپذیری: البتّه قبلاً هم گفته‌ام که این مسأله یک استثناء دارد؛ آن هم جایی است که شاگرد خودش را کنار بکشد و در برابر استادش جبهه‌گیری کند. وگرنه به‌طور طبیعی این‌طور نیست و چون شاگردها از معلم تنفّر ندارند تأثیرگذاری استاد بر شاگرد قطعی است. می‌شود کسی از یک استاد بدش بیآید و از قیافه‌اش تأثیر نپذیرد؛ ولی این مورد استثنایی است؛ این را بگذار کنار! ما در مورد محیط آموزشی و آنچه که معمول و غالب است داریم بحث می‌کنیم. در شرایط معمول، اثرگذاری و اثرپذیری خواه‌ناخواه است. لذا تعلیم و تربیت دوشادوش یکدیگر است.
  • معلم، «الگوی ناخودآگاه» شاگرد
  • دوران مدرسه؛ اوج دوران تربیتی
    پس چهارده سال است که در این چهارده سال، روح انسان در ابعاد گوناگون وجودی‌اش شکل می‌گیرد و ساختار پیدا می‌کند؛ از نظر روحی، جسمی، اعتقادی‌ و اخلاقی، تا برسد به عملی‌ که روش رفتار کردن است. تربیت چه بود؟ روش دادن و روش گرفتن بود. سنّ روش دادن در ابعاد گوناگون، چهارده سال است؛ یعنی از هفت سالگی تا بیست و یک سالگی. به‌طور غالب این‌طور است. این چهارده سال، همان چهارده سالی است که محیط‌های آموزشی را تشکیل می‌دهد. این همان چهارده سال است که در روایات آمده است. اینجا است که تعلیم‌ها همراه با تربیت‌ها است؛ خواسته یا ناخواسته.
  • علّت اهمیّت محیط آموزشی: «برتری علمی + رابطه محبّتی»
    قوی‌ترین اثر تربیتی هم در همین محیط است. حتّی از محیط خانوادگی هم اثرش بیشتر است. در محیط خانوادگی، رابطه بین فرزند، پدر و مادر، یک رابطه محبّتی است، یا جنبه‌های مادی و سرپرستی هم مطرح است. امّا در این محیط، یک چیز اضافه وجود دارد که غیر رابطه محبّتی است. آن چیزی است که محبّت حاشیه‌ آن است. آن رابطه «برتری علمی» است. وقتی که این احساس با چاشنی محبّت مخلوط می‌شود، خیلی مؤثر است. همین‌که بچه می‌گوید «استاد بهتر از من می‌فمهد»، کافی است که تمام رفتارها، خُلقیات و اعتقاداتش را هم از او بگیرد. این‌طور است که وقتی چنین شاگردی به مدرسه می‌رود، اگر معلّمش بیاید و چهره کذایی درست کند، یا حرکات کذایی داشته باشد و حرف‌های خاصی بزند، شاگرد همیشه خودش را تخطئه می‌کند و می‌گوید کار او درست است چون او بیشتر از من می‌فهمد. با خودش می‌گوید حتماً کار او درست است. لذا احساس برتری علمی، کمال تأثیر را نسبت به امور تربیتی دارد و سبب می‌شود که طرف مقابل از او روش بگیرد. این عنصر «برتری علمی» همان چیزی است که در محیط خانوادگی نیست.
  • «معلّم من» بهتر از پدر و مادرم می‌فهمد!
    حتّی این را به شما عرض کنم که ممکن است بچه‌ای در محیط خانوادگی‌اش، پدر و مادرش از نظر علمی در سطح بالا نباشند؛ چه بسا اکثر جامعه ما همین‌طور باشد. بعد این بچه‌ها به محیط آموزشی می‌روند؛ آن‌جا که رفتند چه می‌شود؟ آن‌ کسی که بر روی اینها اثرگذار است، معلّم او است. یعنی فرزند، معلم را بر پدر و مادرش مقدّم می‌کند. چون می‌گوید «معلّمم بهتر می‌فهمد؛ پدر و مادر من که به این اندازه عالم نیستند»! من این‌ها را می‌گویم تا بفهمید که محیط آموزشی چه می‌کند. بعضی از این محیط‌ها چنان زحمات هفت‌ساله پدر و مادر را، در هفت سال دوم خنثی می‌کند! خصوصاً در آن زمانی که هنوز بچه خودش به قدرت تمییز و تعقّل نرسیده است؛ این‌جا محیط آموزشی شمشیر دو لبه می‌شود و بیشتر بچه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
• خدمت و جنایت متصدّیان امور آموزشی!
  کسانی که متصدی امور آموزشی هستند، اگر صحیح عمل کنند، چه «خدمت» بزرگی کرده‌اند و اگر غلط عمل کنند، چه «جنایت» بزرگی به جامعه کرده‌اند!

منبع: پایگاه اطلاع رسانی آیةالله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی

رئیس دانشگاه الزهرا (س) از تصمیم گیری برای اخراج 13 عضو هیئت علمی این دانشگاه که دچار رکود علمی شده اند خبر داد و گفت: آن دسته از اعضای هیئت علمی نیز که در سنوات طولانی تدریس همچنان استادیار باقی مانده نیز اخراج می شوند.

محبوبه مباشری در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان این خبر گفت: چهارشنبه 30 تیر ماه در جلسه کمیته جذب اعضای هیئت علمی دانشگاه الزهرا موضوع چند عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا که نتوانسته اند ظرف پنج سال دوره پیمانی خود را به رسمی آزمایشی تبدیل کنند مطرح و مقرر شد قرارداد آنها با دانشگاه لغو شود. البته هر کدام از این افراد اعتراض داشته باشند می توانند اعتراض خود را مطرح کنند. اعتراض آنها به کمیته ای ارجاع می شود و این کمیته رکود علمی آنها را بررسی و نتیجه را به هیئت ممیزه دانشگاه اعلام و هیئت ممیزه درباره صدور حکم اخراج تصمیم گیری می کند.

رئیس دانشگاه الزهرا (س) افزود: آن دسته از اعضای هیئت علمی نیز که ظرف سنوات طولانی تدریس همچنان استادیار باقی مانده و نتوانسته اند ترفیع پایه بگیرند نیز اخراج می شوند. البته تا مدت سه سال به آنها فرصت داده می شود اما پس از سه سال در صورتی که نتوانند رکود را جبران کنند حکم رکود علمی برای آنها صادر می شود و موضوعشان به کمیته بررسی رکود علمی ارجاع و بررسیهای کمیته به هیئت ممیزه دانشگاه اعلام می شود.

مباشری از صدور احکام اخراج هفت عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا به دلیل عدم موفقیت آنها جهت تبدیل وضعیت از حالت پیمانی به رسمی آزمایشی خبر داد و به مهر گفت: رکود علمی 6 عضو هیئت علمی دیگر دانشگاه الزهرا نیز شناسایی شده است که وضعیت آنها در کمیته مربوطه بررسی می شود و در صورتی که رکود علمی‌ آنها به طور قطعی در هیئت ممیزه تشخیص داده شد حکم اخراجشان صادر می شود.

وی در تشریح دلایل اخراج این 6 عضو هیئت علمی به دلایلی نظیر عدم توانایی در گرفتن پایه ترفیع بموقع یا عدم موفقیتشان در تبدیل وضعیت از حالت پیمانی به رسمی آزمایشی اشاره کرد.

* جمع در کلانشهرها
آنطور که معاون آموزش وزیر علوم می‌گوید؛ بیشتر دانشجویان کشور در چند کلانشهر جمع شده‌اند. 632 هزار دانشجو در تهران، 242 هزار در اصفهان، 211 هزار در خراسان و 205 هزار دانشجو در خوزستان مراکز اصلی جمعیت دانشجویی را نشان می‌دهد.
* مهاجرت از نوع سوم
در سال‌های اخیر ما شاهد رواج شیوه جدیدی از تحصیل در خارج کشور هستیم که ربط چندانی به مهارت‌های علمی ندارد. آگهی دانشگاه‌های درجه دو و سه مالزی، هندوستان، اوکراین، قرقیزستان، امارات متحده و کشورهایی از این دست، نشان‌دهنده توانمندی این دانشگاه‌ها در بازاریابی دانشجویان پول‌خرج‌کن ایرانی است.

هزینه تحصیل در اکثر این دانشگاه‌ها تا یک پنجم دانشگاه‌های اروپای غربی است و با شهریه‌ای حدود 400 دلار در ماه می‌توان مدارک تحصیلی آن را کسب کرد. آسان‌گیری در ارزیابی‌های تحصیلی و صدور مدارک فارغ‌التحصیلی، جذابیت این دانشگاه‌ها را افزایش داده است. به گفته معاون آموزشی وزیر علوم ، «هم‌اکنون 75 هزار دانشجوی ایرانی در دانشگاه‌های خارج کشور تحصیل می‌کنند. 80 درصد این دانشجویان در دوره‌های کارشناسی تحصیل می‌کنند.»

البته به گفته نایب‌رئیس کمیسیون آموزش مجلس، احتمال دارد آمار واقعی دانشجویان ایرانی خارج کشور حدود 2 برابر این رقم باشد و چون وزارت علوم در گمانه‌زنی‌ خود به اطلاعات فرزندان خانواده‌های ایرانی مهاجر خارج کشور که به دلیلی به جز تحصیل فرزندانشان از ایران رفته‌اند، دسترسی چندانی ندارد.
* چراغی که به همسایه رواست

نگاهی به برخی دانشگاه‌ها در کشورهای همسایه شمالی و جنوبی نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از دانشجویان و اعضای هیأت علمی این دانشگاه‌ها ایرانی هستند. محدودیت‌های متعدد اداری برای صدور مجوز دانشگاه‌های غیرانتفاعی، بازنشستگی زودهنگام برخی از اساتید کارآزموده و همچنین جذابیت‌های اجتماعی زندگی در کشورهای دیگر باعث شده تا کشورهای همسایه به اتکای بازار آموزش ایران، رونق چشمگیری بیابند.

محدودیت‌های پذیرش دانشجو به ویژه در دوره‌های تحصیلات تکمیلی یکی دیگر از انگیزه‌های رونق این وضعیت است. سیاست‌های وزارت علوم در حوزه هیأت علمی نیز به گونه‌ای تعریف شده است که هم‌اکنون فقط 18 درصد ظرفیت دانشگاه‌ها می‌تواند به دانشجویان دوره‌های تحصیلات تکمیلی اختصاص یابند. هر چند به نظر می‌رسد مسئولان وزارت علوم درصدد توسعه دانشجوپذیری این دوره‌ها فراتر از ظرفیت موجود هیأت علمی هستند. تصمیمی که کیفیت و اعتبار مدارک دانشگاهی ایران را با ریسک‌ زیادی مواجه می‌کند.  

 مایندگان ویژه رئیس جمهور، وزارت علوم تحقیقات و فناوری را موظف کردند با هدف انتقال بخشهایی از دانشگاهها از تهران برنامه دانشگاه‌ها برای کاهش جمعیت در شهر تهران را تهیه و به کارگروهی ویژه در دولت اعلام کند.
تقویت بومی گزینی در دانشگاهها، کاهش پذیرش دانشجویان کارشناسی در دانشگاههای بزرگ کشور که شامل دانشگاههای تهران هم می شود، اعمال سیاستهای تشویقی برای استادان مناطق محروم کشور، افزایش حقوق دریافتی اعضای هیئت علمی شاغل در دانشگاههای دور از مرکز نسبت به استادان دانشگاههای برخوردار و ... از تاکیدات وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در سفر به ارومیه بود.
ما در رابطه با کاهش جمعیت تهران برای مقابله با زلزله احتمالی و یا هر دلیل دیگر، هیچ وقت انتقال و خروج دانشگاهها از تهران را مطرح نکرده ایم بلکه سیاست ما از آغار شروع بکار در دولت این بوده است که دانشگاههای تهران و مادر ظرفیت پذیرش دانشجویان کارشناسی خود را کاهش دهند و با توجه به افزایش شدید داوطلبان کارشناسی ارشد و دکتری، ظرفیت پذیرش در دوره های تحصیلات تکمیلی این دانشگاهها افزایش یابد که با این روش خود به خود جمعیت دانشجویان در تهران و کلانشهرهای دیگر کاهش می یابد. اظهارات صریح وزیر علوم، تحقیقات و فناوری مبنی بر عدم وجود هیچ گونه برنامه برای خروج دانشگاهها از تهران در حالی ابراز شد که نمایندگان ویژه رئیس جمهور، وزارت علوم تحقیقات و فناوری را موظف کردند با هدف انتقال بخشهایی از دانشگاهها از تهران برنامه دانشگاه‌ها برای کاهش جمعیت در شهر تهران را تهیه و به کارگروهی ویژه در دولت اعلام کند.